Home > ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΕΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ > Αφιέρωμα στον Γιάννη Κορδάτο - 02.06.1987


ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΔΑΤΟΣ
ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Μια από τις μεγαλύτερες απώλειες στον πνευματικό χώρο και ιδιαίτερα στον τομέα της ιστοριογραφίας, θεωρήθηκε και όχι άδικα, ο θάνατος του Γιάννη Κορδάτου. Πέθανε, στις 29 Απριλίου 1961, στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός». Ο θάνατος του πατριάρχη της Ελληνικής Ιστορίας και κορυφαίου συγγραφέα προκάλεσε αίσθημα συγκίνησης, εντός και εκτός Ελλάδας.
Γεννήθηκε το 1890, στη Ζαγορά Πηλίου και σπούδασε νομικές επιστήμες. Από νωρίς ενστερνίστηκε τις σοσιαλιστικές ιδέες και βρέθηκε στην πρωτοπορία των κοινωνικών αγώνων. Ιδεολογικές και πολιτικές ανωριμότητες της εποχής και απρόβλεπτες αντιξοότητες, τον εξανάγκασαν να αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική. Έτσι τον απορρόφησε και τον κέρδισε η ιστορία, στην οποία αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά. Υπήρξε ο μοναδικός Έλληνας ιστορικός, στην εποχή του, που όταν εμφανίστηκε το 1924 με το πολύκροτο βιβλίο του «Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης», προκάλεσε κυριολεκτικά σάλο.
Το βιβλίο του αυτό αγαπήθηκε, επικρίθηκε και κρίθηκε όσο κανένα άλλο. Έτσι, σε αλλεπάλληλες εκδόσεις, πουλήθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα. Το καινούριο, που πρόσφερε ο Γιάννης Κορδάτος, ήταν η εφαρμογή της επιστημονικής μεθόδου του ιστορικού υλισμού. Με μια καινούρια μεθοδολογία έριξε απανωτές δέσμες φωτός σε άγνωστους χώρους, γεγονότα, πρόσωπα και εποχές αποκαλύπτοντας πράγματα άγνωστα, τα οποία ως τότε δεν τα υποπτεύονταν κανείς.
Και μόνον η απαρίθμηση των τίτλων των έργων του προκαλεί δέος. Καταπλήσσει η ανεξάντλητη εργατικότητά του, η ακούραστη ερευνητικότητά του και το ασίγαστο για την αλήθεια πάθος του. Μόνο το έργο του «Ιστορία της Ελλάδας», που αποτελείται από 13 ογκώδεις τόμους ξεπερνά τις 10.000 σελίδες. Υπολογίζεται ότι τα έργα του ξεπερνούν τους σαράντα τόμους, ενώ θα πρέπει να συνυπολογιστεί και το γεγονός πως έχει προλογίσει περισσότερα από 150 βιβλία.
Πρέπει ακόμα να σημειώσουμε ότι είναι συνεργασίες του είναι διάσπαρτες σε περιοδικά και εφημερίδες, στη διάρκεια των 50 χρόνων της δημιουργικής του πορείας. Αν υπολογιστεί και το ανέκδοτο έργο που άφησε, είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος τον τεράστιο όγκο πνευματικής εργασίας του Γιάννη Κορδάτου. Ορισμένα από τα έργα του είναι:
· Νεοελληνική ιστορία (πρώτος τόμος 1925)
· Αρχαίες θρησκείες και χριστιανισμός (κυκλοφόρησε σε 50 εκδόσεις με τελευταία το 1973)
· Η Παλαιά Διαθήκη στο φως της κριτικής
· Δημοτικισμός και Λογοτατισμός
· Η κουμούνα της Θεσσαλονίκης 1342 - 1349 (εκδόθηκε το 1928)
· Η ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος
· Η ιστορία της Ελληνικής κεφαλαιοκρατίας
· Η επανάσταση της Θεσσαλομαγνησίας το 1821
· Εισαγωγή στη Νομική επιστήμη
· Νέα προλεγόμενα στον Όμηρο
· Τα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
· Ιστορία του γλωσσικού ζητήματος
· Οι επεμβάσεις των Άγγλων στην Ελλάδα
· Η Σαπφώ και οι κοινωνικοί αγώνες στη Λέσβο
· Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας (δύο τόμοι)
· Ο Ρήγας Φεραίος και η Βαλκανική Ομοσπονδία και το κύκνειο άσμα του
· Η ιστορία της επαρχίας Βόλου και Αγιάς

Τρία μεγάλα ονόματα ιστορικών ερευνητών, που κατανίκησαν το χρόνο, μένουν στο Ελληνικό στερέωμα: Κωνσταντίνος Στάθας, Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος, Γιάννης Κορδάτος. Κι όμως ενώ η Ακαδημία Αθηνών έκανε κατά καιρούς μέλη της ανθρώπους αμφιλεγόμενης αξίας δεν τίμησε τον εαυτό της κάνοντας μέλος τον Γιάννη Κορδάτο.
Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του τεχνοκριτικού Θεοδόση Μουστοξύδη, από τον επικήδειο στον Γιάννη Κορδάτο. Ας τα ξαναθυμηθούμε, παρ΄ όλο που κάποιο άλλο πνεύμα άρχισε να επικρατεί τώρα στην Ακαδημία:
«Δεν σε κάναν ακαδημαϊκό γιατί ήσουν ζωντανός επιστήμονας. Και στην Ακαδημία μπαίνουν μόνο οι πεθαμένοι».
Ο Γιάννης Κορδάτος ήταν γέννημα μιας πολυτάραχης εποχής. Κι όμως η εποχή αυτή ήταν μοναδική και ανεπανάληπτη. Ακριβώς όπως ήταν και το φαινόμενο Γιάννης Κορδάτος, που φέρνει τη σφραγίδα της κοσμογονικής εποχής του. Την ανθρωπότητα τότε είχαν δονήσει καινούριες ιδέες. Στην πατρίδα μας ύστερα από πολύχρονες πολεμικές περιπέτειες, με τραγική επισφράγιση τη Μικρασιατική Καταστροφή, άρχισε κάτι να σιγοκαίει. Ένα αργό ξύπνημα, από ένα μακροχρόνιο λήθαργο, έδινε τα πρώτα ελπιδοφόρα και φεγγοβόλα μηνύματά του.
Η επιστημονική αξιολόγηση του έργου του, δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε λίγες γραμμές ή σε μια χρονικά περιορισμένη εκπομπή. Αλλά και εκείνος που θα το επιχειρήσει πρέπει να νοιώθει πολύ δυνατός.
Το έργο του πολύπλευρο και μεγάλο χρειάζεται έναν εξίσου μεγάλο, ο οποίος θα το τοποθετήσει και θα το αξιολογήσει οριστικά. Η αναφαίρετη τιμή ότι πρώτος άνοιξε καινούριος δρόμους στην ιστορική έρευνα θα παραμείνει παντοτινά το μεγαλύτερο κατόρθωμά του. Ο Γιάννης Κορδάτος στάθηκε ένας παμμέγιστος δάσκαλος με αναρίθμητους μαθητές και θαυμαστές του. Γενιές ολόκληρες ανδρώθηκαν και συνειδητοποιήθηκαν κάτω από τη σκέπη του και το πολυποίκιλο έργο του.
Σήμερα, 26 χρόνια από το θάνατό (Σ.Σ.: το 1987 που γράφτηκε η εκπομπή) αναλογίζεται κανείς και αναρωτιέται από πού ξεπηδούσε η αβίαστη και χαρούμενη εκείνη επιρροή την οποία ασκούσε πάνω σε αμέτρητο πλήθος, από γνωστούς και αγνώστους. Ποια ήταν η συνθετική του δύναμη, που συνένωνε τόσους ανθρώπους σε κοινούς σκοπούς;
Δεν ήταν μόνο η κοφτερή του σκέψη του, η βαθύτατη κρίση και η απεραντοσύνη της γνώμης. Υπήρχε κάτι το πολύ ανθρώπινο στην πιο εξιδανικευμένη του μορφή. Κάτι το υπεράνθρωπο, θα λέγαμε, χωρίς να θεωρηθεί ότι υπερβάλουμε. Κι αυτό του έδινε μια τελειότητα παραδειγματική. Μια ζηλευτή ελκυστικότητα και ένα ιδιόμορφο μεγαλείο. Αυτό του μεγάλου δάσκαλου. Προγονική καταβολάδα και Θεσσαλική κληρονομιά του δάσκαλου του Γένους.
Όσο θα περνάει ο χρόνος τόσο θα φαίνεται εναργέστερα το ψυχικό περίγραμμα στις πραγματικές του διαστάσεις. Όταν του δίνονταν η ευκαιρία να βοηθήσει το μαθητή του, τον γνώριμό του, το συνάνθρωπό του, τούτες τις ώρες κάλυπτε ένα είδος ευδαιμονισμού. Ένας βαθύς ενθουσιασμός. Και μια αγαλλίαση σπανίζουσα. Οι στιγμές αυτές αποκάλυπταν το χαρακτήρα του. Τα ιδανικά του εκείνα, που συντηρούσαν το όραμα μιας καινούριας αληθινής κοινωνίας, ήταν γι΄ αυτόν η πιο πολύτιμη ευφροσύνη της πλατειάς καρδιάς του.
Ιδιαίτερη ήταν η προσοχή και η φροντίδα του για τους νέους πνευματικούς ανθρώπους. Ενθάρρυνε. Καθοδηγούσε. Διόρθωνε. Και πάνω απ΄ όλα αισθάνονταν αγαλλίαση όταν, με την βοήθειά του, ένας νέος πετύχαινε σε μια πνευματική του προσπάθεια, σε μια νέα του δημιουργία. Ανιδιοτελής όσο ελάχιστοι. Η μόνη του πληρωμή να βλέπει τους μαθητές του να προκόβουν. Ένας τέλειος άνθρωπος. Μεγάλος στην απλότητά του. Απέραντος στις γνώσεις, όπως και στα αισθήματά του. Ήταν δεμένος στενά με τη φύση. Και του δίνονταν η ευκαιρία συνεχώς να την απολαμβάνει με τις εκδρομές στις οποίες έπαιρνε μέρος. Ανήκε στο σωματείο Ελληνική Μορφωτική Λέσχη, την πανελλήνια γνωστή ΕΜΕΛ.
Στις εκδρομές αυτές χιλιάδες άνθρωποι τον άκουσαν να τους εξηγεί και να τους αναπτύσσει διάφορα θέματα, για ώρες ολόκληρες, χωρίς χειρόγραφα. Με μια συναρπαστική γλωσσική ροή. Με πυκνότητα νοημάτων. Με λιτό λόγο. Με μια μαγνητική αμεσότητα και ενάργεια και ποταμό το πλούσιο λεξιλόγιό του. Αισθάνονταν τη δικαίωση της ζωής του, όταν απαντούσε σε πολλές και ποικίλες ερωτήσεις των νέων. Κι αυτό γιατί τους αγαπούσε. Ήταν γι΄ αυτούς ένας στοργικός πατέρας κι ένας καλοσυνάτος δάσκαλος. Γι΄ αυτό και βοηθούσε καθένα που του το ζητούσε, πάντα καλόκαρδα, πρόθυμα και χαμογελαστά. Δεν ήξερε την άρνηση. Στέκονταν πάντα ακούραστος όταν έβλεπε να τον περιτριγυρίζουν διψασμένοι άνθρωποι για μάθηση και προπάντων νέοι.
Ένας από τους κορυφαίους των ελληνικών γραμμάτων, ο Κώστας Βάρναλης, έγραφε για το έργο του Γιάννη Κορδάτου:
«Οι ιστορίες των Λαών είναι ιστορίες των απελευθερωτικών αγώνων των “δούλων” από τους ντόπιους και ξένους δυνάστες. Κι οι ιστορίες των νεώτερων Λαών είναι ιστορίες αγώνων της εργατικής τάξης, σ΄ όλο τον κόσμο, για τη λύτρωση από τα οικονομικά δεσμά της κυρίαρχης τάξης. Αυτή την ιστορία δημοσίευσε ο Κορδάτος. Βιβλίο τόσο ενδιαφέρον όσο και ωφέλιμο. Δεν επιτρέπεται να το αγνοεί κανένας, από εκείνους που αγωνίζονται για την προκοπή του Έθνους. Είναι μάθημα και οδηγός και πίστη για το μέλλον».
Ένας άλλος μεγάλος διανοητής, ο πρωτοπόρος αγωνιστής Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης Γιάννης Ιμβριώτης, έγραφε για τον Γιάννη Κορδάτο:
«Το πνεύμα του Κορδάτου είναι άξιο να φωτίσει όλο το Λαό να του δείξει το δρόμο που αυτός πρέπει ν΄ ακολουθήσει, για να μπορέσει να ορθωθεί και δημιουργήσει μιαν ανώτερη “ανθρώπινη” ζωή, με άλλους λόγους να φτιάξει ο ίδιος, σαν συνειδητός πια πλαστουργός, την ιστορική του μοίρα. Ο Κορδάτος ένοιωσε ως τα τρίσβαθα του, αυτόν το Λαό, τις ανάγκες του, τα βάσανά του, όλη την αξία του κι αφιέρωσε τη ζωή του στην εξυπηρέτησή του!!!»
Οι κρίσεις των κορυφαίων Ελλήνων πνευματικών ανθρώπων του Βάρναλη και του Ιμβριώτη, έχουν το βαθύτερο νόημά τους. Μας λέμε δηλαδή ότι ναι μεν δεν υπάρχει τώρα πια ανάμεσά μας ο Γιάννης Κορδάτος, αλλά έχει μείνει το έργο του. Ένα έργο Εθνική κληρονομιά, για να φωτίζει και να καθοδηγεί τις απερχόμενες γενεές. Ο δάσκαλος του Γένους Γιάννης Κορδάτος πέρασε στην ιστορία. Το κολοσσιαίο έργο του έγινε κτήμα του Λαού μας. Με τον πρόωρο θάνατό του η πνευματική Ελλάδα έχασε έναν από τους κορυφαίους της. Η προοδευτική σκέψη έναν άσβεστο φάρο. Μα τόσο για τους σημερινούς Έλληνες, όσο και γι΄ αυτούς που θάρθουν, θα παραμείνει πάντα “ο καλός καγαθός ποιμήν”, που το έργο του θα επιδρά καθοριστικά για πολλά χρόνια. Ένας φωτεινός νους που φωτοβολεί, μα κι ένας άνθρωπος που είναι αναντικατάστατος.
Τέτοιος ήταν ο δάσκαλος, το μεγάλο τέκνο της Θεσσαλίας. Κι έτσι τον παραλαμβάνει και τον ανυψώνει στο βάθρο, που του πρέπει, η Ελληνική ιστορία, η Ελλάδα ολάκερη. Τα λόγια τούτα ας είναι τα λουλούδια που ραίνουν τον τάφο του Γιάννη Κορδάτου, του τρισένδοξου και του αθάνατου.


Παγκόσμια ημέρα της γυναίκας - 07.03.1989
Ο Γενάρης στην Ελληνική Λαογραφία - 19.01.1989
Η ίδρυση των ΕΣ ΕΣ - 13.09.1988
Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων - 20.02.1987
Σημαδιακές Πρωτοχρονιές - 04.01.1987
Ελγίνεια μάρμαρα - 04.07.1986
Created by Hellas Internet